بازار خودرو‌های دست‌دوم در ایران همواره محور بحث‌ها و انتقاد‌ها بوده است، اما گزارش‌ها نشان می‌دهد حتی در اقتصاد آزاد ایالات متحده نیز قیمت ماشین‌های کارکرده در حال رشد است. کارشناسان اقتصادی علت اصلی این پدیده را قیمت‌های بیش از حد بالا برای خودرو‌های تازه ارزیابی کرده‌اند. حذف تدریجی ماشین‌های ارزان‌قیمت از بازار باعث شده تا تقاضای خریداران در بخش خودرو‌های کارکرده متمرکز شود.
می‌انگین قیمت خودرو‌های نو در بازار آمریکا به حدود ۵۰ هزار دلار رسیده است. مواجهه مشتریان با این ارقام، آن‌ها را به سمت بازار دست‌دوم سوق داده است. این تقاضای بالا، قیمت‌های خودرو‌های کارکرده را نیز به سمت بالا راند و حتی ماشین‌های پرکارکرد و قدیمی را گران‌تر از پیش کرده است.
افزایش قیمت خودرو کارکرده در آمریکا طی یک دهه
موسسه آمریکایی که در حوزه خرید و فروش خودرو‌های دست‌دوم فعال است، مطالعه‌ای گسترده انجام داده است. بر اساس نتایج این پژوهش، می‌انگین قیمت ماشین کارکرده با عمر ۱۰ ساله در آمریکا در حال حاضر ۱۲ هزار و ۱۹۴ دلار می‌باشد. این رقم در سال ۲۰۱۴ معادل ۷ هزار و ۵۸۳ دلار بود. به عبارت دیگر، طی یک دهه قیمت خودرو‌های کارکرده در آمریکا نزدیک به ۴۰ درصد افزایش یافته است. بدون شک این می‌زان رشد با افزایش چند صد درصدی بازار ایران قابل مقایسه نیست.
همزمان با افزایش قیمت، سهم بازار خودرو‌های مسن نیز گسترش یافته است. ماشین‌هایی با عمر بیش از ۱۰ سال، اکنون ۲۲.۷ درصد از کل بازار خودرو آمریکا را در اختیار دارند. حتی هزینه‌های بالای بیمه نیز نتوانسته مانع از تقاضا برای این خودرو‌ها شود.
تحولات بازار خودرو آمریکا از زمان همه‌گیری کووید-۱۹ آغاز شد. سهم بازار ماشین‌های مسن در سال ۲۰۲۰ معادل ۱۵.۱ درصد بود و این خودرو‌ها با می‌انگین قیمت ۹ هزار و ۱۳۵ دلار به فروش می‌رسیدند. در سال ۲۰۲۲ این سهم به ۱۹.۲ درصد افزایش یافت و می‌انگین قیمت نیز به ۱۲ هزار و ۵۴۹ دلار رسید.
مطالعه روند قیمت ماشین‌های کارکرده را بر اساس ۱۶۹ می‌لیون خودرو دست‌دوم فروخته شده در ده سال (۲۰۱۴ تا ۲۰۲۴) بررسی کرده است. نتایج دلسبی را آشکار می‌کند. برخلاف تصور رایج درباره محبوبیت شاسی‌بلند‌ها، در بازار کارکرده سدان‌ها، هاچ‌بک‌ها و استیشن‌واگن‌ها محبوبیت بیش‌تری دارند. سهم بازار این دسته از خودرو‌ها به تدریج افزایش می‌یابد. هزینه کمتر، مصرف سوخت پایین‌تر و هزینه‌های نگهداری کاهش‌یافته، این ماشین‌ها را به جایگزین عالی برای شاسی‌بلند‌های گران‌قیمت و پرمصرف تبدیل کرده است.
تحلیل‌گران معتقدند روند افزایش قیمت در بخش خودرو‌های کارکرده آمریکا همچنان تحت تأثیر چالش‌های زنجیره تأمین، کمبود تراشه‌های الک‌ترونیکی و تغییر ترجیحات خریداران قرار دارد. اگرچه نرخ تورم کلی در ماه‌های اخیر تعدیل شده، اما بازار خودرو همچنان دچار نوسانات قیمتی است که قدرت خرید خانوار‌های متوسط را تحت فشار قرار داده است.
خبرگان صنعت پیش‌بینی می‌کنند با ورود مدل‌های جدید‌تر به چرخه دست‌دوم در سال‌های آینده، تعادل تقاضا و عرضه به تدریج بهبود یابد. با این حال، حذف مدل‌های ارزان‌قیمت از خطوط تولید کارخانه‌ها، سقف قیمت‌های پایه را در بلندمدت بالا نگه داشته است. این پدیده نشان‌دهنده تغییر ساختاری در صنعت خودرو‌سازی است که تنها بازار آمریکا نه، اقتصاد‌های بزرگ دیگر نیز با آن روبرو هستند.
مقایسه با دوره قبل از همه‌گیری نشان می‌دهد که شوک‌های عرضه‌جانبی، به ویژه کمبود تراشه‌های نیمه‌هادی، باعث شد تولید خودرو‌های نو به شدت کاهش یابد. این خلأ عرضه، خریداران را به سمت بازار دست‌دوم راند و قیمت‌های آن را به سطح‌های تاریخی رساند. داده‌های تأیید می‌کند که این روند نه تنها ادامه داشته، بلکه در سال‌های ۲۰۲۱ و ۲۰۲۲ به اوج خود رسیده است.
از منظر بخش‌بندی بدنه، محبوبیت سدان‌ها و هاچ‌بک‌ها در بازار کارکرده، برتری اقتصادی این دسته را در برابر شاسی‌بلند‌ها و کامیون‌های سبک نشان می‌دهد. مصرف سوخت پایین‌تر، هزینه بیمه کمتر و ارزش باقی‌ماندگی بهتر، عوامل اصلی ترجیح خریداران آمریکایی برای این بدنه‌ها بوده است. این روند در تضاد با ترجیح‌های بازار نو است که همچنان به سمت اس‌یو‌وی‌ها و کامیون‌های سبک سوق دارد.
تحلیل جغرافیایی قیمت‌ها نیز تفاوت‌های قابل‌توجه‌ی را آشکار می‌کند. ایالت‌های جنوبی و می‌انه‌ای آمریکا معمولا قیمت‌های پایین‌تری برای خودرو‌های کارکرده ثبت می‌کنند، در حالی که بازار‌های ساحلی و کلان‌شهری نظیر کالیفرنیا و نیویورک، می‌انگین‌های قیمتی بالا‌تری را تجربه می‌کنند. این اختلافات ناشی از تفاوت‌های اقلیمی، تراکم جمعیت و قوانین ایالتی در مورد استاندارد‌های انتشار آلاینده است.
پیش‌بینی‌های کوتاه‌مدت نشان می‌دهد که با بهبود تدریجی زنجیره تأمین و افزایش تولید خودرو‌های نو، فشار بر بازار کارکرده کاهش یابد. با این حال، کارشناسان هشدار می‌دهند که نرمال‌سازی قیمت‌ها به معنای بازگشت به سطح‌های ۲۰۱۹ نخواهد بود. افزایش هزینه‌های مواد اولیه، کار و فناوری‌های ایمنی الزامی، کف قیمتی جدیدی را برای کل صنعت ایجاد کرده است که تأثیر مستقیمی بر ارزش مجدد خودرو‌ها خواهد داشت.
اثر نرخ‌های بهره بالا بر قدرت خرید خریداران کارکرده، یکی از متغیر‌های حیاتی در معادله فعلی بازار است. با افزایش نرخ‌های صندوق ذخیره ارزی فدرال برای کنترل تورم، اقساط وام‌های خودرو به شدت گران شده‌اند. بر اساس داده‌های اکسپریان، می‌انگین نرخ بهره وام خودرو‌های کارکرده در سال ۲۰۲۳ به بالا‌ترین سطح از یک دهه گذشته رسید که این امر هزینه مالکیت کل را به شدت بالا برده است.
بسیاری از خریداران با امتیاز اعتبار پایین، اکنون با نرخ‌های بهره دو رقمی روبرو هستند که در برخی موارد از ۲۰ درصد فرا‌تر می‌رود. این پدیده باعث شده تا بخش قابل‌توجه‌ی از خریداران بالقوه از بازار خارج شوند یا به سمت خودرو‌های قدیمی‌تر و ارزان‌تر سوق یابند. در نتیجه، تقاضا برای خودرو‌های با عمر ۱۵ تا ۲۰ ساله افزایش یافته و قیمت‌های این بخش بازار نیز به طور نسبی بالا رفته است.
واکنش دیلر‌ها به این شرایط نیز قابل مشاهده است. بسیاری از دیلر‌های مستقل، موجودی خود را با تمرکز بر خودرو‌های زیر ۲۰ هزار دلار تنظیم کرده‌اند تا با بودجه محدود خریداران هم‌خوانی داشته باشد. در مقابل، دیلر‌های فرنشایزی برند‌های لوکس، همچنان از حاشیه سود بالا بر روی مدل‌های کارکرده معتبر (CPO) بهره می‌برند، چرا که خریداران این بخش کمتر حساس به نرخ بهره هستند.
ظهور و گسترش خودرو‌های برقی (EV) در بازار کارکرده، دینامیک جدیدی را به وجود آورده است. کاهش سریع قیمت تسلا‌های نو، ارزش مجدد مدل‌های کارکرده این برند را به شدت تحت فشار قرار داده است. گزارش‌ها نشان می‌دهد که برخی مدل‌های تسلا کارکرده در طول یک سال تا ۳۰ درصد از ارزش خود کاسته‌اند، که این رقم بی‌سابقه در تاریخ صنعت خودرو‌سازی آمریکا محسوب می‌شود.
این پدیده نگرانی‌های جدی برای بانک‌ها و موسسات مالی ایجاد کرده که وام‌های خودرویی را با خودرویی به عنوان وثیقه می‌دهند. کاهش ناگ‌هانی ارزش وثیقه، ریسک پیش‌فرض را افزایش می‌دهد. برخی بانک‌ها در پاسخ، شرایط وام‌دهی برای برقی‌های کارکرده را سخت‌تر کرده یا حداکثر نسبت وام به ارزش (LTV) را کاهش داده‌اند.
از منظر سیاست‌گذاری، قانون کاهش تورم (IRA) و اعتبار مالیاتی ۴ هزار دلاری برای برقی‌های کارکرده واجد شرایط، تقاضا را برای این بخش خاص تحریک کرده است. با این حال، شرایط سخت واجدیت شامل سقف قیمت ۲۵ هزار دلار، تولید در آمریکای شمالی و محدودیت‌های درآمدی خریدار، تعداد مدل‌های واجد شرایط را بسیار محدود نگه داشته است.
تحلیل روند‌های فصلی نشان می‌دهد که قیمت‌های کارکرده معمولا در فصل بهار و اوایل تابستان به اوج خود می‌رسند، همزمان با بازگشت مالیات و فصل مسافرت، و در ماه‌های پاییز و زمستان تعدیل می‌شوند. در سال‌های اخیر، این الگوی فصلی به دلیل نوسانات کلان اقتصادی، به شدت برهم خورده و روند‌های غیر‌موسمی ایجاد شده است.
پلتفرم‌های آنلاین خرید و فروش خودرو نظیر کاروانا، و و کارماکس، نقش قابل‌توجه‌ی در شفافیت قیمتی و کارایی بازار ایفا کرده‌اند. این پلتفرم‌ها با ارائه گزارش‌های تاریخچه خودرو، تضمین بازگشت پول و تحویل درب منزل، هزینه‌های جستجو و مذاکره را برای خریداران کاهش داده‌اند. با این حال، حاشیه سود این شرکت‌ها تحت فشار قرار گرفته است با کاهش حجم معاملات و نوسانات قیمتی.
پیش‌بینی‌های بلندمدت موسسه و آنالیست‌های مستقل نظیر کاکس اتوموتیو و جی‌دی پاور، همگرایی تدریجی بازار به سمت تعادل جدید را پیش‌بینی می‌کنند. انتظار می‌رود تا سال ۲۰۲۶، با ورود حجم قابل‌توجه‌ی از خودرو‌های اجاره‌شده در طول سال‌های ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۳ به بازار کارکرده، عرضه افزایش یابد و فشار قیمتی به سمت پایین ایجاد شود.
این موج عرضه پیش‌رو، که اغلب به نام تسونامی اجاره شناخته می‌شود، شامل می‌لیون‌ها خودرو با مشخصات خوب، کیلوم‌تر پایین و تاریخچه سرویس کامل خواهد بود. این پدیده می‌تواند بزرگ‌ترین عامل تعدیل قیمتی در دهه اخیر باشد، به شرطی که تقاضا در سطح فعلی خود باقی بماند و نرخ‌های بهره کاهش یابند.
